|  links  |  zoek  
Print pagina

De Kadijken

Klik hier voor plattegrond

De Kadijken, in het zuiden begrensd door het Entrepotdok, in het westen door de Nieuwe Herengracht, in het noorden door de Nieuwe Vaart en in het oosten door de Sarphatistraat, vormen samen met de Plantagebuurt het middengedeelte van de wijk. Men spreekt van 'de Kadijken', naar de Hoogte en Laagte Kadijk, de twee belangrijkste straten van de buurt, maar ook wordt wel de naam 'Kadijkseiland' gebezigd. De laatste aanduiding is misschien wel de meest correcte, aangezien het gaat om een langwerpige strook land van 900 meter lang en 170 meter breed, die aan vrijwel alle kanten omsloten is door water.
De buurt telt ca. 3.000 bewoners, waarvan zo'n 35% van niet-Nederlandse afkomst is. Er staan 1.700 woningen, waarvan ongeveer 60% sociale verhuur, 30% eigenaar-bewoners en 10% particuliere verhuur. Ongeveer 45% van de woningvoorraad bestaat uit kleine woningen (1 of 2 kamers).
Gezien vanuit de Plantage vertoont de buurt haar mooiste aanblik. De lange, aaneengesloten gevel van het gerestaureerde Entrepotdok wordt naar het oosten toe opgevolgd door een rij al even fraai gerenoveerde lage pakhuizen, de zogenaamde 'Kalenderpanden', en het architectonisch zeer geslaagde nieuwe appartementencomplex Aquartis.

Een hijskraan op de kade voor de pakhuizen houdt de herinnering levend aan de tijd dat hier schepen afmeerden om hun lading in de pakhuizen te laten opslaan. Ook aan de andere zijde van de buurt, aan de Nieuwe Vaart, hebben voormalige pakhuizen in de afgelopen decennia een woonbestemming gekregen. Van de nog maar weinige scheepswerven die Amsterdam telt, zijn er twee in deze buurt te vinden. De hellingen van Koning William en 't Kromhout liggen naast elkaar aan het water van de Nieuwe Vaart. Het Kromhout fungeert tevens als museumwerf.

Het Zeemanshuis aan het Kadijksplein in 1901

Een voormalig sluizencomplex deelt het gebied in een lang westelijk deel en een korter oostelijk deel. Met het GEB, de Keuringsdienst van Waren, het hoofdkantoor van De Key en het Texaco-tankstation op de hoek van de Hoogte Kadijk en de Sarphatistraat, kent dat laatste nog grotendeels een bedrijfsbestemming, hoewel ook daar aan zowel de Nieuwe Vaart- als Entrepotdokzijde een flink aantal nieuwe woningen is gerealiseerd. Verder zijn er kleine bedrijfjes en kantoren gevestigd in het Entrepotdok en in enkele door de buurt verspreide bedrijfsverzamelgebouwen. Tenslotte zijn er enkele horecavestigingen op en rond het Kadijksplein. Aan dit plein staan ook het Zeemanshuis en het poortgebouw van het Entrepot, beide uit de 19e eeuw. Winkels ontbreken in deze buurt vrijwel geheel.

Korte historie

In de periode 1585-1662 heeft Amsterdam een viertal stadsuitbreidingen gekend. Deze waren nodig om de snel toenemende bevolking - de stad groeide in die periode van 30.000 naar 200.000 inwoners - woonruimte te bieden. Daarnaast nam vanwege de economische expansie ook de vraag naar grond voor bedrijven en opslagruimte toe. Met name de scheepsbouw ontwikkelde zich tot een ruimtegebruiker van de eerste orde. De uitbreidingen vonden voor het grootste deel plaats aan de oostkant van de stad, waarbij buitendijks land met een primair agrarische functie bij de stad werd ingelijfd. Het Kadijkseiland ontstond bij de vierde uitbreiding, die werd voltooid in 1663.
De eerste belangrijke activiteit die op de Kadijken tot ontwikkeling kwam was de scheepsbouw. Op de strook tussen de Nieuwe Zeedijk (de huidige Hoogte Kadijk) en de Nieuwe Vaart vestigden zich verschillende scheepswerven. Daarvan zijn nu nog Koning William en 't Kromhout, beide ontstaan in de 18e eeuw, overgebleven.

Werf 't Kromhout aan de Nieuwevaart

De strook ten zuiden van de Nieuwe Zeedijk had, net als de Plantage, aanvankelijk een recreatieve bestemming. Begin 18e eeuw werden de eerste pakhuizen aan het Entrepotdok (toen Rapenburgergracht geheten) gebouwd. Ruim een eeuw later werd die pakhuisbebouwing in oostelijke richting uitgebreid met een groot aantal nieuwe pakhuizen, loodsen en magazijnen. Met een lengte van 800 meter zou het een van de langste pakhuiscomplexen van Europa worden. Tezamen vormde het complex tot 1895 het Algemeen Rijksentrepot, waar goederen tijdelijk konden worden opgeslagen, zonder dat daarover invoerrechten hoefden te worden betaald. Dit ter stimulering van de transitohandel in een tijd dat Amsterdam veel concurrentie ondervond van andere havens. Eind 19e eeuw werd het entrepot verplaatst naar de Cruquiusweg in het oostelijk havengebied.

Stoomschepen KNSM in Nieuwe Vaart rond 1900

In de 19e eeuw werd de Nieuwe Vaart een belangrijk havenbekken. Pakhuizen met laad- en losfaciliteiten gingen het beeld domineren en de scheepsbouw verdween nagenoeg. De sociale gevolgen hiervan waren ingrijpend. Naast een sterke bevolkingsgroei veranderde ook het soort bewoners. Geschoolde arbeiders maakten plaats voor ongeschoolde havenwerkers, voor een groot deel aangetrokken van buiten Amsterdam. Aangezien deze mensen aanvankelijk moesten worden gehuisvest in het aanwezige woningbestand steeg de gemiddelde woningbezetting schrikbarend. Pas aan het begin van de 20e eeuw begon men met de bouw van nieuwe woningen aan de Hoogte Kadijk, een ontwikkeling die zich versterkte mate doorzette in de tweede helft van de vorige eeuw. Langzamerhand verloren de Kadijken hun uitgesproken industriële karakter en werden hoe langer hoe meer een (gewilde) woonbuurt.

Recente ontwikkelingen

Nieuwbouw aan de Nieuwe Vaart

In het kader van de stadsvernieuwing zijn sinds de 70-er jaren van de vorige eeuw een groot aantal woningen op de Kadijken gebouwd. Een groot succes op volkshuisvestingsgebied was destijds de realisering van honderden sociale huurwoningen in de pakhuizen van het Entrepotdok. Ook elders in de buurt werden bestaande gebouwen tot woonruimte getransformeerd, aanvankelijk nog in de sociale huursector maar later voornamelijk in de vrije sector.

Nieuwbouw is voornamelijk te vinden in de vorm van een drietal grote complexen aan de Nieuwe Vaart. Voor het hart van de buurt, de bebouwing langs de Hoogte Kadijk, ligt het accent op behoud en herstel. Waar mogelijk wordt de, deels monumentale, bebouwing in stand gehouden dan wel gerenoveerd.

Problemen

De buurt kent relatief weinig grote problemen. Het is een rustige, gewilde woonbuurt, op korte afstand van het centrum. Als er al sprake is van onvrede, dan heeft die voornamelijk betrekking op de openbare ruimte. Door de hoge bebouwingsdichtheid is er een duidelijk gebrek aan groen en aan speelvoorzieningen voor jonge kinderen.

 

Enquête

Wat vindt u van de buurtkranten nieuwe stijl?

Veel beter
Geen verschil
Waardeloos
Niet gezien

Nieuws

Kleine Wittenburgerstraat 201 | 1018 LT Amsterdam | t: 020 - 6223879 | wijkcentrum@wcob.nl